ΣΚΟΡΔΥΛΟ ή ΣΚΟΡΔΙΛΛΟ (skordilo)

Αρχική

2009-06-28T11:41:00.001+03:00

Στην κορφή σχεδόν των ορέων της Σητείας στο Νομό Λασιθίου, σε υψόμετρο 550 μέτρων, ανάμεσα από τις κορφές της Κεφάλας και της Κρυγιανής Κεφάλας αλλά και των φαραγγιών του Σκορδύλου και του Αγίου Αντωνίου, 18 χιλιόμετρα από την πόλη της Σητείας είναι χτισμένο το μικρό και παραδοσιακό χωριό του Σκορδύλου. Κλεισμένο μέσα στα Βουνά θυμίζει με την πρώτη ματιά την εικόνα του ποιητή «Θέ μου πρωτομάστορα με ‘κλεισες μέσα στα βουνά». Μετά την κουραστική από στροφές και ανήφορο διαδρομή και έχοντας περάσει από χωριά με μια ιδιότροπη για τα δεδομένα της Σητείας βλάστηση ξαφνικά προβάλλοντας από μακριά το Σκορδύλο. Μέσα στα ελαιόδεντρα και τις λεμονιές μα και τις μυρωδιές της φασκομηλιάς, του έρεικα και του θύμου. Αγραχλαδιές και βάτα με την άγρια ομορφιά του λουλουδιού του ασπάλαθου αλλά και των εκατοντάδων άλλων λουλουδιών και φυτών που η φύση απλόχερα έδωσε στο μικρό αυτό και σε πολλούς άγνωστο χωριό. Κι αν είναι κανείς τυχερός τις μέρες του καλοκαιριού την ώρα που ο ήλιος προβάλει τις πρώτες ήρεμες ακτίνες του οι φωνές των πουλιών και το κακάρισμα από τις πέρδικες κάνουν την εικόνα λες βγαλμένη από εργαστήρι ζωγράφου που κοιτάζοντας την απόλυτη ηρεμία αποτύπωσε με γραμμές και χρώματα το άδειο πλαίσιο.

Φωτογραφίες από την ημέρα Α. Τριάδας 2009

2009-06-28T11:32:00.006+03:00

Εορτασμός της Παναγίας Ρίζας (Γαλατοκτησμένης)

2008-08-15T12:14:00.004+03:00

Με μεγαλοπρέπεια τελέστηκε ο εορτασμός της κοιμήσεως της Θεοτόκου στον παλαιό Ναό της Παναγίας Ρίζας. Πλήθος πιστών κατέκλυσε τον μικρό αλλά περικαλλή ναό όπου κατά την παράδοση βοσκοί έδωσαν γάλα για να κτιστεί την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας στην Κρήτη. Στα υπώρεια των Σητειακών βουνών και ειδικότερα της κορυφής "Κεφάλα" οι ύμνοι και οι δεήσεις των πιστών έκαναν κατανυκτική την ατμόσφαιρα. Τον εσπερινό με τίμησε με την παρουσία ο επικεφαλής της αντιπολίτευσης του Δήμου Σητείας κ. Γιώργος Ζερβάκης και την θεία λειτουργία ο αντινομάρχης Λασιθίου κ. Πατεράκης Θεόδωρος.

Ιερός Ναός Κοιμήσεως Παναγιάς Γαλατοκτίσμενης

2008-08-04T14:30:00.012+03:00

Ωρολόγιον πρόγραμμα τελέσεως ιερών ακολουθιών και λειτουργιών

Από πέμπτη 31η Ιουλίου 2008
Ώρα 7μμ έναρξις των εσπερινών και εν συνεχεία οι παρακλήσεις καθ’ όλον το Δεκαπενθήμερον εκτός του Εσπερινού και της θειας λειτουργίας της εορτής της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος

Τρίτη 5 και τέταρτη 6 Αυγούστου

Εσπερινός και Θεία λειτουργία εις τον εορτάζοντα Ιερόν Ναόν της Μεταμόρφωσες του Σωτήρος του χωριού Σκορδύλλου ωσαύτως κάθε ημέρα και ώρα 7 πμ θα γίνεται ο Όρθιος και η Θεία λειτουργία μέχρι και την

Παρασκευή 15η Αυγούστου 2008
Εορτήν της Κοιμήσεως εις τον Ιερόν Ναόν της Παναγίας στη Ρίζα

Φωτογραφίες από τον πανηγύρι της Αγίας Τριάδας 2008

2008-08-04T12:49:00.005+03:00

Ο βουλευτής Λασιθίου και Υφυπουργός

Εθνικής Άμυνας Κος Γιάννης Πλακιωτάκης

Δήμαρχος Σητείας Κος Νίκος Κουρουπάκης

Το Σκορδύλλο και οι παρακείμενοι οικισμοί Ρίζα και Άγιος Μάμας¨.

2008-08-04T12:36:00.002+03:00

Εκδόθηκε και κυκλοφορεί το βιβλίο για το Σκορδύλλο του Γεωργίου Τσικαλάκης με τίτλο ¨Το Σκορδύλλο και οι παρακείμενοι οικισμοί Ρίζα και Άγιος Μάμας¨. Η έκδοση είναι ευγενική χορηγία της εταιρείας : «ΙΚΤΙΝΟΣ – ΤΕΧΝΙΚΗ – ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ Α.Ε.» Η πηγές για τα άρθρα του site skordilo.blogspot.com είναι αποκλειστικά και μόνο από το πιο πάνω βιβλίο. Ευχαριστούμε θερμά τον συγγραφέα για την άδεια να δημοσιεύσομε ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου .

Riza

2008-08-04T12:11:00.001+03:00

In distance of 16 kilometers from Sitia and 2 kilometers before Skordylo, in the bottom of Koprokefalas’ Mountain it is build the village of Riza. When the Ottomans invaded Crete the find this village and they wrote it under the name Rizu with 13 inhabitants. We must notice that it was a large village if we look all the other villages around which had no population more than ten people. The name of Riza, which means root, has taken from the reason of its constructions in the bottom of a mountain that’s mean in the roots of the mountain, even our days if you look the village from aware you will mention that the village has really built in the mountain roots.
Inventories

Riza was lived exclusively by Christians and we see this in all inventories. In the inventory of 1881 it is the village number 1021, it belongs in the municipality of Sitia with 10 families and 49 resident’s population. All Christians. In the inventory of Cretan state in 1900 Riza was number 1007 in the administrative jurisdiction of municipality of Sitia and it had 62 residents. In 1920’s inventory the increase of population was permanent and Riza was lived by only 73 residents, always Christian. In 1928 it increased its population in 75 individuals in order to 73 on 1940 once again. From 1971 the reduction of population is permanent. 69 individuals in 1951,.50 individuals in 1961,.33 in 1971, 19 in 1981, 11 in 1991 and hardly 6 in 2001 that are also the last year that is lived. From 2001 and afterwards the settlement devolved to the abandonment. Today only the light from the pillars of NATIONAL ELECTRICAL COMPANY has remained it reminds the previously small but dynamic settlement.

The central village Church

In the settlement we have a church that serves the needs of also cemetery. Even if in the same parish with the Skordylo the temple is dedicated is the Lord Transfiguration and from the window on the east part we can see a chronology year 1898. The church has been extended and this extension it should be became on 1912. It was never used as a single parish but as part of Skordilo parish.

Virgin Mary Galaktoktismeni (Constructed by milk)

During the Ottomans period the right to Christians in all over the empire to build churches was banned, even after the treaty of hutti-hummayum (1852) the right of building churches was not completely free, especially in the rural part because of conservative administrators or the normal incapability of everyday briefing. Under these circumstances the local ottomans authorities did not permit the right for a church. Even the source of water near by Muslim people from village Paraspori deny to Christians to take water from any local source, so the masons in order to cover necessary water took from the farmers the everyday milk from their animals and offer it to continue the construction of the church. That’s why the church took the name of Galatoktismeni means the church that constructed it by milk. Nowadays the small church has been transformed in a very important religious place and it is used as monastery during the period of the first 15 days of August and the celebrations of Virgin Mary all over the year.

The Churches

2008-08-04T12:10:00.003+03:00

Afenti Christos (The Lord Jesus): It dominates on the Eastern entry of Village and beyond the make that it is protector of village and central temple of parish it is also the cemetery temple of village and for this reason it took the name of Lord Jesus while regularly it is temple dedicated in the Lord Transfiguration. Its size is small and the dimensions hardly 12 m x 3 m. Historical testimonies for his construction do not exist, only some historical element as the sign of picture of Lord Transformation in the temple with sign "Lord remind you peon yours Emmanouil Peraki, Annis, their parents, their children and their brothers. 1887. " Any date or sign that us would help in information on the construction of temple we do not have however this date she is capable in order to him we include in the frame of above-mentioned period.
The Church of Holy Trinity: Because of the increase of population during the last century the pastoral needs of people in Skordilo they have been decided to build a bigger church because the small one could not service well any more. The construction started on 1919 and it was gated over on October 1975. The responsibility for the construction was made it by the school committee in the beginning and in the end by a special committee because of the permanent disturb of the school

Agios Mamas

2008-08-04T12:10:00.002+03:00

The first historical Testimony for the settlement is the inventory 1881. In that inventory teaches that village Agios Mamas is apartment of Municipality of Roykakas (current Hrysopigi) and was lived by 42 individuals all Moslems in the religion. At all probability partisans of sect of Ali, substantives Shiite doctrine contrary to the overwhelming majority of Ottomans that was Sunni in the doctrine. How it is possible is lived a settlement exclusively from Muslims and to bring Christians name is literally inexplicable. Probably the fear of Muslims to go against the Saint Mamas and the afraid of his power make them not to change the village name.

At the revolution of 1897 the settlement depopulates after its residents left in order to save their lives and they went to the village of Dafni where with their other people of the same religion try to escape from the rebels. After the fall down of Dafni to the rebels, all Muslims from Agios Mamas united with the Muslims of Krya and they left to Sitia. Unfortunately same rebels arrested them and they killed all. After the end of revolution only two families left in the village.

During the inventory of 1901 in Agios Mamas was 6 habitants 4 Muslims and 2 Christians. The last inventory with inhabitance was on 1920 and Agios Mamas had 23 residents. Unfortunately after the exchange of populations between Greece and Turkey the village of Agios Mamas was abandoned it and after that it has never had permanents residents.

Inventories

2008-08-04T12:09:00.001+03:00

Before the liberation from the Ottomans and some years before the final revolution in Crete, the Ottoman administration ordered for an inventory in the island of Crete. The needs that resulted afterwards the treaty of Halepa (Chania) and assessment on the public education it forced the general assembly and the head of the general administration Ioannis Fotiadi to order inventory under the responsibility of Nikolaos Stayrakakis, general secretary of administration in Crete. From the inventory 1881 we find that the Skordyllo, is municipal apartment of Municipality of Sitia and habited from 128 residents all of them Christians.
The inventory on 4th June 1900 with decree of Prince George of Greece, High Commissioner of Crete was realised with a view in order to realise the changes that was resulted in the total of population of the island and is normal that Crete afterwards the revolution and the independence with decreased population because of the slaughters from the period of revolution but also the retirement of Muslims element in regions with Ottoman sovereignty. Even if Skordyllo does not have Ottoman element in order to be consider logic a reduction of population because the slaughters of Muslim population that followed the outbreak of revolution. Thus at the inventory 1900 quoted as Skordyllo with 103 residents. All the residents they are Christians, no one of them Muslim.
From 1900 they will follow twenty years in order to see newer inventory. The reasons are simple in the inventory 1907 Crete did not participate because the self-governing Cretan State thus does not have elements with regard to the demographic change. The union became in 1912 and the happenings martial makes but also political instability did not allow to becomes inventory despite 1920 and then Skordyllo is recorded with 111, reasonable small increase of population after a lot of young people were in army and they were found in the martial forehead of Minor Asia adventure.
The inventory 1928 shows a small increase and Skordyllo is lived by 120 residents. In 1940 the settlement has been increased in the 141 individuals who decrease spectacularly in 114 individuals in the inventory 1951. The next ten years and up to the inventory 1961 the settlement come back in the 141 individuals and shows a progress in the question of population. However they are the last days of glory after in the inventory 1971 the population has been decreased almost in half me is lived by 73 individuals, in 1981 falls in the 64 individuals, in 1991 in the 47 and in 2001 in 33.

The Fountains

2008-08-04T12:08:00.001+03:00

Schismeni Petra (Torn Stone):

Southerly the village in less distance from 1000 metres in straight line, you can find from the archaeological service of perceivable fountain torn Stone. The fountain this is an elaborate work of Ottoman period and characteristic sample of the Ottoman art. Its name took it from its characteristic property to exist around source from which spring water but the make the water is spring from the fission of rock. The rock that exists in the buck of the fountain even if does not have any clue of water, that at all the duration of year it springs its crystal water. From the way therefore that it springs water its fountain it took name.

Pera Kipouli: Unsophisticated name that however describes with clarity the type of source. Few metres before the entrance of the village it exists space of culture crofts and more specifically horticultural. In the Cretan Eastern idioma the word Kipouli means the small garden, in this region from the older years a lot of residents of village maintained crofts with horticultural. Because of the difficult land small places for market gardening is very important for the daily Cretan life. Even in our days the use of water is used for the same reason, how many rather the older years where the lack of potable water was perceptible, more special the aestival months.

Flega: Emanating name by the word vein where in the local idioma of Cretan dialect it means the source of water. Certain metres from the village in the street to the Seli to Krya it exists Flega, quantity of water that comes out at all the period of year is capable of the livestock-farming but also of adjacent crofts. The water has the same temperature at all the duration of year make that many times causes the curiosity. And flega architectural does not have any particularity in regard to its manufacture and its use has importance so much for the history of the residents.

The source of Village: Apano Vrisi (Above Tap): From the narrations oldest until 1935 the village it did not have a source from which was supplied and ensured the reason water of adjacent sources but also many of unsealed wells it supplied the needs for water feeder of persons and animals but at the same time satisfied the daily needs for the culture of vegetables. In 1935 the intense needs appeared that were important and the residents’ was decided the excavation of source that was supplied the settlement through the two fountains that they manufactured later. The excavation became in point where most considered that it can exist source and be between streams.

This source was in daily use until the creation of net of water feeder in 1985 and much later in 1992 where a grid entered water from drilling, this source was alone that gave water in the village for the satisfaction of all needs. In the settlement they were manufactured the two fountains specially the bigger it accepted water from the source and it sent it in a smaller in the down part of settlement that was used mainly only as potable water. In the Big tap they received most makes of everyday life. From the guarantee of potable water up to the irrigation of animals but also for clothes washing. Natural the gossips, the news and fighting found always the right moment and the tap many times were called to wash shames and to restore the order. The tap ceased substantially it is used in 1985 when became the central installation of water feeder for the settlement.

Skordilis’ Family

2008-08-04T12:07:00.001+03:00

Recapping, therefore, our elements we can export the following conclusions with regard to the history about the chronology of possession we can say that some bodies of the descendants of Marino Skordili were installed in the region of Sitia and more specifically in the Skordyllo at the period afterwards the final fall of Handaka in the Ottomans. Our knowledge about the family of Skordylis it allows us to know the existed installation of Skordylis in the region of Sitia and as we reported in mountainous regions. The Skordyllo is village that in principle is mountainous, hereupon with the significance of non-existence of source with big and constant flow, and hence by no means charming to the Ottoman that lived in regions rich and capable of rural cultures. Finally base of toponym Sarakina near the village refers in the family of Skordylis and sees in the descendants with the name Sarakini. The last statement even if mainly arbitrary it is reasonable. Of course beyond the historical sources the existence of buildings that dominates in the village they declare evidently also the origin and the chronology of origin. Buildings frugal, stone build with arch that classically we meet in the buildings of Ottoman period with the most characteristic all the arch and narrow and low walls. The arches were created in regions where did not exist a lot of long trees in order to be used as joists for the support of roof, basically that is to say characteristically the manufactures of Skordylis, finally the Ottoman fountain in the region "torn Stone” jewel creation of the artisans of the Ottoman period.

The name

2008-08-04T12:06:00.001+03:00

From the elements that we have therefore, with regard to the family of Skordyllis, we cannot claim that Marinos Skordyllis himself or somebody of his direct descendants they founded the small and arid mountainous village in the region of Sitia. The family installed in the region of Chania base of jurisdiction of Duke Konstantinos and at extension of Emperor Alexios first Komninos. Moreover important element, that strengthens the arguments about the non-existence of Skordyllo village at the Venetian domination, is that at the inventory of Petros Castrofylaca in 1583 is not reported but also not in up to today known cartography has been marked such name in the region of Sitia. Moreover the statement that it was destroyed by the attacks of Turks or the pirate Barbarosa in 1535-1537 cannot be equitable. It cannot be true this for three reasons: 1) the village of Skordyllo abstains only at a little from the organised Fortress of Monte Forte in which existed powerful and organised guard, 2) the region is by far removed from beach of Crete and specifically Sitia with streets no particularly accessible included that no one does not dare makes landing enterprise in such depth the moment where existed fortress with powerful keep, finally 3) in the case of saved buildings is not found buildings that it would refer in Venetian period, the buildings have the classic structure of Ottoman period in Crete with the characteristics of rural familiar. The affair that afterwards the occupation of Crete from Ottoman and more specific the Hadaka of remained Skordylis and likely coming from their Sarakini they were installed in mountainous and arid, substantially, region that today we see existing the graphic village.

Το Σκορδύλο από το Google earth

2008-04-21T22:29:00.003+03:00

View Larger Map

Στιγμές του σήμερα

2008-04-21T22:28:00.021+03:00

Στιγμές του χθες

2008-04-14T10:32:00.015+03:00

Ονομασία

2008-04-14T10:08:00.006+03:00

Όταν το 1182 επί αυτοκρατορίας του Αλεξίου του Β’ του Κομνηνού οι Κρήτες αρνήθηκαν να πληρώσουν τους φόρους για το Βασιλικό ταμείο ο αυτοκράτορας για να λήξει την στάση απέστειλε στην Κρήτη το γιο του Ησαάκιο Άγγελο με 12 ευγενών αρχοντόπουλα σαν αρχηγό του στόλου με 100 πλοία μαζί με τον τοποτηρητή του Κωνσταντίνο Δούκα. Οι Κρήτες βλέποντας τις διαθέσεις αλλά και την δύναμη του αυτοκράτορα δεν προέβαλαν καμιά αντίσταση και προσήλθαν για να δηλώσουν υποταγή, στη συνέχεια ο τοποτηρητής διένειμε την Κρήτη σε δώδεκα ίσα μέρη, όσα και τα αρχοντόπουλα, και τους ανέθεσε τη διοίκηση του νησιού. Όλοι εκείνοι οι Ευγενείς συνοδεύονταν από τα μέλη της οικογένειας τους αλλά και πολλούς άλλους υποταγμένους στην υπηρεσία τους αφού η Κρήτη λόγο της μεγάλης περιόδου της Αραβικής κυριαρχίας είχε ελαττωθεί πληθυσμιακά και η ανάγκη σε εργάτες και λοιπό ανθρώπινο εργατικό δυναμικό ήταν μεγάλη, πλέον της ανάγκης να υπάρχουν άνθρωποι που να αναλάβουν την οικονομική διαχείριση της νήσου.
Μέσα από διάταγμα του ο Δούκας Κωνσταντίνος χωρίζει την περιοχή της Κρήτης σε τρεις επαρχίες και τις διανέμει στους δώδεκα ευγενείς. Οι τρεις αυτές περιοχές είναι τα Χανιά, το Ρέθυμνο και ο Χάνδακας. Πουθενά δεν κάνει αναφορές για το νομό Λασιθίου. Ο Αγγελάκης αναφέρει ότι κατά πάσα πιθανότητα τις περιοχές αυτές κατείχαν απόγονοι του Νικηφόρου Φωκά από παλαιότερη εγκατάσταση. Βέβαια με την πάροδο του χρόνου απόγονοι των ευγενών εγκαταστάθηκαν ανατολικότερα κι έτσι μέχρι σήμερα στη Σητεία έχουμε δύο οικισμούς που φέρουν τα ονόματα των δώδεκα αρχόντων τις Λιθίνες και το Σκορδύλο.

Για τους Σκορδύλιδες, λοιπόν, γνωρίζουμε τα στοιχεία εκείνα που μας έδωσαν το όνομα του χωριού και συγκεκριμένα ότι γενάρχης των Σκορδύλιδων ήταν ο Μαρίνος Σκορδύλης ένας από τους επιφανέστερους αριστοκρατών της αυτοκρατορίας και ανεψιός του αυτοκράτορα Αλεξίου του Α’ Κομνηνού. Πατέρας εννέα γιων με πολλά παρακλάδια. Οι Πάτεροι, οι Καψωκαλύβαι, οι Λογγίνοι, οι Κυριακόπουλοι, οι Σαρακηνοί, οι Λιγνοί, οι Φιλοκάλοι, οι Μεραφάδες, οι Παπαδόπουλοι, οι Κόντες, οι Φούμηδες, οι Λουμπίνοι, οι Σεβαστοί, οι Τραχινοί, οι Νομικοί, οι Βασιλόπουλοι, οι Πεζουλόπουλοι καί οι Βουρδουμπάδες. Πιθανότερο από τα παρακλάδια που δημιούργησαν το Σκορδύλο να είναι εκείνο των Σαρακηνών και τούτο μπορεί να δίδεται σαν ερμηνεία από τον παρακείμενο στο χωριό βουνό Σαρακίνα που είναι συνέχεια του βουνού της Κεφάλας και των ορέων της Σητείας γενικότερα. Πληροφορίες που έχουμε για την οικογένεια των Σκορδίλων κατά την Ενετοκρατία είναι σχετικές με τη μαρτυρία ότι ζούσαν στο Λασίθι από τα πρώτα χρόνια της ενετοκρατίας και ειδικά οι πρόκριτοι αδελφοί Ιωάννης και Κωνσταντίνος Σκορδίλης υποκίνησαν το 1217 την πρώτη επανάσταση κατά των ενετών κατακτητών, ο δε Κωνσταντίνος, ηγούμενος σώματος ενόπλων έδωσε σκληρή μάχη κατά των ενετών στην οποία όμως κατατροπώθηκε. Παρά την ήττα του δεν έπαψε να πολεμά μέχρι το 1219 οπότε και συνθηκολόγησε με τους ενετούς για να λάβει απ’ αυτούς πλούσια κτήματα στην περιοχή του Ρεθύμνου και συγκεκριμένα στην τοποθεσία Ρύακα Μουσέλλα. Το 1228 ο Κωνσταντίνος ξεκινά νέα επανάσταση την οποία σταματά το 1234 μετά την παραχώρηση νέων κτημάτων παρά των ενετών παρά τον ρύακα Πετρέ. Οι Σκορδύλοι συμμετείχαν επίσης στην επανάσταση του 1283-1299 με τους αδελφούς Χορτάτζα, αλλά και στη σύντομη επανάσταση του 1462 του οποίου μετά την καταστολή του από τους ενετούς συνέχισαν να μάχονται στα βουνά μέχρι το 1473 οπότε και συνελήφθη ο αρχηγός των Σκορδίλων και απαγχονίστηκε. Πρωτοστάτησαν στην επανάσταση του 1570 με αρχηγό το Σκορδύλη- Κανταναλέο. Στη συνέχεια διαβλέποντες τον κίνδυνο των Τούρκων συμμάχησαν με τους πρώην εχθρούς τους ενετούς στον κοινό αγώνα κατά των τουρκικών επιθέσεων ως το 1645 και μέχρι το τέλος της πολιορκίας του Χανδακα το 1669. Τότε πολλοί των Σκορδίλων έφυγαν από την Κρήτη και πήγαν στην Κέρκυρα για να δημιουργήσουν εκεί την οικογένεια των Βαλβή- Σκορδίλη. Όσοι έμεινα στην Κρήτη αποσύρθηκαν στα ορεινά μέρη, έτσι εξηγείται και η θέση του σημερινού Σκορδύλου, και εξακολούθησαν τον αγώνα κατά των κατακτητών με διάφορα ονόματα. Σημαντική είναι η ανάμιξη τους στην επανάσταση του 1770 στην περιοχή των Σφακίων με σημαντικότερο το Γεώργιο Σκορδίλη από το χωριό Μουρί, αλλά και στη συνέχεια στην επανάσταση του 1821-1830 από το ίδιο χωριό δύο ιερείς οι Γεώργιος και Ιωάννης, πατέρας και γιος αντίστοιχα. Στην ίδια επανάσταση έλαβε μέρος και ο Νικόλαος Σκορδίλης (1380), ο οποίος διατέλεσε μέλος της τετραμελούς επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων.

Χρόνος Κτήσης

2008-04-14T10:06:00.005+03:00

Από τα στοιχεία που έχουμε λοιπόν, σχετικά με την οικογένεια των Σκορδύλων, δε μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ο ίδιος ο Μαρίνος Σκορδίλης ή κάποιος από τους άμεσους απόγονους του ίδρυσαν το μικρό και άνυδρο ορεινό χωριό στην περιοχή της Σητείας. Η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην περιοχή των Χανίων βάση της δικαιοδοσίας του Δούκα Κωνσταντίνου και κατ’ επέκταση του Αυτοκράτορα Αλεξίου του Α’ του Κομνηνού. Εξάλλου σημαντικό στοιχείο, που ισχυροποιεί τα επιχειρήματα περί της ανυπαρξίας του Σκορδύλου κατά την ενετοκρατία, είναι το ότι κατά την απογραφή του Petro Castrofylaca το 1583 δεν αναφέρεται αλλά ούτε και στη μέχρι σήμερα γνωστή χαρτογραφία έχει σημειωθεί τέτοιο όνομα στην περιοχή της Σητείας. Εξάλλου και ο ισχυρισμός ότι καταστράφηκε από τις επιθέσεις των Τούρκων ή του Μπαρμπαρόσα το 1535-1537 δεν μπορεί να είναι ορθός.Δεν μπορεί δε να είναι σωστός για τρεις λόγους: α) το χωριό του Σκορδύλου απέχει μόνο κατ’ ολίγον από το οργανωμένο Φρούριο του Monte Forte στο οποίο υπήρχε ισχυρή και οργανωμένη φρουρά, β) η περιοχή αντιθέτως είναι κατά πολύ απομακρυσμένη από τα παράλια της Κρήτης και ειδικά της Σητείας με δρόμους όχι ιδιαίτερα προσιτούς συνυπολογιζομένου ότι κανείς δεν τολμά να κάνει αποβατική επιχείρηση σε τέτοιο βάθος υπάρχοντος φρουρίου με ισχυρή φύλαξη, γ) τέλος, βάση των σωζόμενων κτηρίων δε βρίσκεται οίκημα που να παραπέμπει σε ενετική περίοδο, τα κτίσματα έχουν την κλασσική δομή της οθωμανικής περιόδου στην Κρήτη. Άρα η υπόθεση ότι μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Οθωμανούς και ειδικότερα του Χάνδακα οι εναπομείναντες Σκορδίλιδες και πιθανόν οι καταγόμενοι από τους Σαρακίνους να εγκαταστάθηκαν στην ορεινή και άνυδρη περιοχή που σήμερα ορθώνεται το γραφικό χωριό.
Ανακεφαλαιώνοντας, λοιπόν, τα στοιχεία μας μπορούμε να εξάγουμε τα εξής συμπεράσματα σχετικά με την ιστορία περί της χρονολογίας κτήσεως μπορούμε να πούμε ότι απόγονοι του Μαρίνου Σκορδύλη εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Σητείας και ειδικότερα στο Σκορδύλο κατά την περίοδο μετά την τελική πτώση του Χάνδακα στους Οθωμανούς. Οι γνώσεις μας περί της οικογενείας των Σκορδύλων μας επιτρέπει να γνωρίζουμε ότι υπήρξε εγκατάσταση των Σκορδύλιδων στη περιοχή της Σητείας και όπως αναφέραμε σε ορεινές περιοχές. Το Σκορδύλο είναι χωρίο που κατ’ εξοχήν είναι ορεινό, άνυδρο και άρα καθόλου θελκτικό προς τους Οθωμανούς οι οποίοι κατοικούσαν σε περιοχές πλούσιες και ένυδρες. Τέλος βάση του τοπωνυμίου της Σαρακίνας πλησίον του χωριού παραπέμπει στην οικογενεια των Σκορδύλων και δει στους απογώνους με την επωνυμία Σαρακήνοι. Ο τελευταίος ισχυρισμός αν και εν πολλοίς αυθαίρετος είναι λογικός. Βέβαια πέρα από τις ιστορικές πηγές η ύπαρξη των κτισμάτων που δεσπόζουν στο χωριό δηλώνουν ξεκάθαρα και την καταγωγή και χρονολογία προέλευσης. Κτίσματα λιτά, πετρόκτιστα με τις καμάρες που κλασσικά συναντούμε στα κτίσματα της Οθωμανικής περιόδου στην Κρήτη και τέλος η Οθωμανική Βρύση στην περιοχή «σχισμένη πέτρα»[ κόσμημα αρχιτεκτονικής δημιουργίας των μαστόρων της οθωμανικής περιόδου με «πλουμιά» σκαλιστά στις εσωτερικές καμπύλες αλλά και τις εσοχές, δείγμα της αρχιτεκτονικής που οι Οθωμανοί επέβαλαν στην Κρήτη κατά τη διάρκεια της πολύχρονης κυριαρχίας τους. Κρήνης χαρακτηρισμένης ως διατηρητέας η οποία παίρνει τ’ όνομά της από το γεγονός ότι δεν υπάρχει πηγή ή κάτι ανάλογο στην περιοχή αλλά το νερό προέρχεται από το σχίσιμο μιας πέτρας και είναι νερό που αναβλύζει όλη τη διάρκεια του έτους με φυσικό γεγονός τους καλοκαιρινούς μήνες να ελαττώνει την ποσότητά του. Παρά το φυσικό γεγονός δεν γνωρίζουμε γεωλογικά από ποιο σημείο πηγάζει το νερό για να καταλήγει στη σχισμένη πέτρα.

Πηγές ύδρευσης

2008-04-14T10:00:00.007+03:00

1.Σχισμένη Πέτρα: Νότια του χωριού σε απόσταση λιγότερη από 1000 μέτρα σε ευθεία γραμμή, βρίσκετε η από την αρχαιολογική υπηρεσία διατηρητέα κρήνη της σχισμένης πέτρας. Η κρήνη αυτή είναι ένα περίτεχνο έργο της οθωμανικής περιόδου και χαρακτηριστικό δείγμα της οθωμανικής τέχνης. Το όνομά της η κρήνη το πήρε από το χαρακτηριστικό της ιδίωμα να μην υπάρχει πέριξ πηγή από την οποία να αναβλύζει το νερό αλλά το γεγονός ότι το νερό αναβλύζει μέσα από το σχίσιμο μιας πέτρας. Ο βράχος που υπάρχει στο πίσω μέρος της κρήνης αν και δεν έχει κάποια ένδειξη για ύπαρξη νερού, εκείνος καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους (ολιγότερο όπως είναι φυσικό το χειμώνα) αναβλύζει το κρυστάλλινο νερό του το οποίο τη μεν διάρκεια του χειμώνα δεν είναι υπερβολικά κρύο και την περίοδο του θέρους είναι ικανοποιητικά δροσερό. Από τον τρόπο, λοιπόν, με τον οποίο αναβλύζει το νερό η κρήνη πήρε και το όνομά της. Τα χαρακτηριστικά της είναι εκείνα τα κλασσικά της οθωμανικής, όπως προείπαμε, περιόδου. Καμαροειδή με πελέκι και ιδιαίτερο λαξευτό στόλισμα στην κορυφή της καμάρας. Εσωτερικά υπάρχει εσοχή λαξευτή που προοριζόταν για να τοποθετούνται αντικείμενα όπως ο «κουνενός» (το ποτήρι). Στις δύο πλευρές της κρήνης, δεξιά και αριστερά της γούρνας, υπάρχουν δύο πλουμιά στο κλασσικό δείγμα μορφής λουλουδιού που παρατηρούμε σε όλα τα οθωμανικά κομψοτεχνήματα. Πέρα από τη μικρή γούρνα, που χρησιμοποιούνταν για να πίνουν νερό οι άνθρωποι, υπάρχει στο κάτω μέρος της μεγαλύτερη γούρνα για να πίνουν τα ζώα αλλά και να χρησιμοποιείται για την πρόχειρη συλλογή νερού για χρήσεις όπως το πλύσιμο των ρούχων και των σεντονιών περισυλλογής του ελαιοκάρπου. Λίγα μέτρα από την πηγή υπάρχουν τρεις μεγάλες κυκλικές στέρνες οι οποίες λαμβάνουν νερό από την σχισμένη πέτρα και το νερό αυτό χρησιμοποιούνταν για την καλλιέργεια περιβολιών μέχρι και πριν από μερικά χρόνια. Οι τρεις αυτές δεξαμενές είναι χτιστές και όχι λαξευτές όπως η κύρια κατασκευή της κρήνης και είναι εμφανώς νεότερες από την ίδια την κρήνη.
Όλη η κρήνη είναι κατασκευασμένη από την πέτρα της περιοχής και είναι σμιλευτή πέτρα στο μπροστινό μέρος. Τα δύο πλάγια τοιχία είναι κτιστά με τον κλασσικό τρόπο από πέτρα και πηλό. Στο δεξιό τοιχίο υπάρχει μικρή θύρα από την οποία είναι δυνατή η θέα της σχισμής του βράχου από την οποία αναβλύζει το νερό. Γενικά θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε την κρήνη σαν ένα από τα πιο αξιόλογο της οθωμανικής αρχιτεκτονικής δημιουργίας στον τομέα της κατασκευής κρηνών. Το οποίο ισχυροποιεί τη θεωρία για τη κτήση του χωριού την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας στην Κρήτη.
2. Πέρα κηπούλι: Απλοϊκό όνομα που όμως περιγράφει με σαφήνεια το είδος της πηγής. Λίγα μέτρα πριν την είσοδο του χωριού υπάρχει χώρος καλλιέργειας περιβολιών και ειδικότερα κηπευτικών. Στην κρητικό ανατολικό ιδίωμα η λέξη κηπούλι εννοεί τον μικρό κήπο, στην περιοχή αυτή από τα παλαιότερα χρόνια πολλοί κάτοικοι του χωριού διατηρούσαν περιβόλια με κηπευτικά πέρα από το γεγονός αυτό και εξαιτίας της κειμένης γειτνίασης με τον οικισμό ακόμα και στις μέρες μας η χρήση του νερού για πόση είναι κάτι το συνηθισμένο πόσο δε μάλλον τα παλαιότερα χρόνια που η έλλειψη πόσιμου νερού ήταν αισθητή, ειδικότερα τους θερινούς μήνες.
Αρχιτεκτονικά η πηγή δεν έχει τίποτα να επιδείξει. Πέρα από το γεγονός ότι είναι κτιστός λίθινος τοίχος από τον οποίο εξέρχεται το νερό με την ίδια ένταση τόσο τους χειμερινούς όσο και τους θερινούς μήνες.
3.Φλέγα: Προερχόμενη ονομασία από την λέξη φλέβα όπου στο τοπικό ιδίωμα της κρητικής διαλέκτου σημαίνει την πηγή του νερού. Μερικά μέτρα από το χωριό στο δρόμο προς το Σελί για τα Κρυά υπάρχει η φλέγα, η ποσότητα νερού που εξέρχεται καθ’ όλη την περίοδο του έτους είναι ικανή για την κτηνοτροφία αλλά και για τα παρακείμενα περιβόλια. Το νερό έχει την ίδια θερμοκρασία καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους γεγονός που πολλές φορές προξενεί την περιέργεια. Και η φλέγα αρχιτεκτονικά δεν έχει κανένα αρχιτεκτονικό ιδιόμορφο.
4.Η πηγή του Χωριού: Από τις διηγήσεις των παλαιοτέρων μέχρι και το 1919 το χωριό δεν είχε μια πηγή από την οποία υδροδοτήτω και εξασφάλιζε το λόγο νερό των παρακείμενων πηγών αλλά και των πολλών εξορυγμένων πηγαδιών τροφοδοτούσε τις ανάγκες για υδροδότηση ανθρώπων και ζώων αλλά παράλληλα ικανοποιούσε τις καθημερινές ανάγκες για την καλλιέργεια των οπωροκηπευτικών. Το 1919 οι έντονες ανάγκες φάνηκε ότι ήταν σημαντικές και οι κάτοικοι απεφάσισαν την εξόρυξη πηγής που θα υδροδοτούσε τον οικισμό μέσα από τις δύο κρήνες που κατασκεύασαν αργότερα. Η εξόρυξη έγινε σε σημείο όπου οι περισσότεροι θεωρούσαν ότι μπορεί να υπάρχει πηγή και ήταν ανάμεσα σε ρυάκι. Όταν το βάθος του πηγαδιού έφτασε σε ικανοποιητικό βαθμό διερχόμενος περαστικός διαπίστωσε ότι η εξόρυξη γινόταν χωρίς κανένα προστατευτικό μέτρο και χωρίς να έχει τοποθετηθεί κανένα στήριγμα για την αποφυγή πιθανής κατολίσθησης και αποτέλεσμα το θάνατο των εργατών. Γεγονός είναι ότι η πηγή αυτή μέχρι και την δημιουργία του διχτύου υδροδότησης το 1985 και πολύ αργότερα το 1990 όπου στο δίχτυο μπήκε νερό από γεώτρηση, η πηγή αυτή ήταν η μόνη που έδινε νερό στο χωριό για την ικανοποίηση όλων των αναγκών. Μέσα στον οικισμό κατασκευάσθηκαν δύο κρήνες η μια μεγαλύτερη δεχόταν το νερό από την πηγή και το έστελνε σε μια μικρότερη στο κάτω μέρος του οικισμού που χρησιμοποιείτο κατά κύριο λόγο μόνο για πόση. Στην Μεγάλη βρύση λάμβαναν τα περισσότερα γεγονότα ζωή. Από την εξασφάλιση πόσιμου νερού, μέχρι το πότισμα των ζώων αλλά και το πλύσιμο ρούχων, ελαιοδιχτύων και τσουβαλιών μετά το τέλος της συγκομιδής των ελιών και της σταφίδας. Φυσικά τα κουτσομπολιά, τα νέα και οι καβγάδες έβρισκαν πάντα πρόσφορο έδαφος και η βρύση πολλές φορές καλούνταν να πλύνει τροπές η και να αποκαταστήσει την τάξη. Η βρύση έπαψε ουσιαστικά να χρησιμοποιείται, το καλοκαίρι δε να μην τροφοδοτείται με νερό το 1985 όταν έγινε κεντρική εγκατάσταση υδροδότησης για τον οικισμό.

Πληθυσμιακή διάρθρωση

2008-04-14T09:58:00.008+03:00

Η πληθυσμιακή διάρθρωση του Σκορδύλου κατά τις γενόμενες απόγραφες είναι σταθερή κατά τις γνωστές απογραφές που έγιναν από το 1881. Όπως ήδη αναφέραμε το Σκορδύλο δεν υπάρχει κατά την απογραφή του Petro Castrofylaka το 1570 και δεν έχουμε γνωστές άλλη απογραφή που να δείχνει τον πληθυσμό του χωριού ή παραπλήσιων οικισμών. Ομοίως δε γνωρίζουμε χάρτη ή άλλη διήγηση των περιηγητών (κυρίως Giuseppe Gerola και Buandelmonti Christoforo) για ύπαρξη οικισμού στην πέριξ περιοχή.
Με τον τρόπο αυτό ερχόμαστε στην Οθωμανική περίοδο. Το ζήτημα για τον πληθυσμό της Κρήτης ήταν ουσιαστικό και δεν ήταν λίγες οι συζητήσεις που γίνονταν περί τούτου έτσι πολλές φορές η Οθωμανική διοίκηση προσπάθησε να καταγράψει τον πληθυσμό της Κρήτης. Οι ανάγκες που προέκυψαν μετά τη συνθήκη της Χαλέπας και του απολογισμού επί της δημοσίας εκπαιδεύσεως ανάγκασε τη γενική συνέλευση και τον προϊστάμενο της γενικής Διοίκησης Ιωάννη Φωτιάδη πασά να διατάξει απογραφή με προϊστάμενο τον Νικόλαο Σταυρακάκη, γενικό γραμματέα της Διοικήσεως Κρήτης. Από την απογραφή του 1881 βρίσκουμε ότι στο Σκορδύλο κατοικούσαν 128 κάτοικοι άπαντες χριστιανοί στο θρήσκευμα.Την ίδια περίοδο ο Άγιος Μάμας κατοικείται από 12 οικογένειες και 41 κατοίκους άπαντες μωαμεθανούς ενώ άπαντες μωαμεθανοί κατοικούν το Παρασπόρι ενώ στα Κρυά κατοικούν σε σύνολο 170 κατοίκων 73 Μωαμεθανοί. Ευκόλος κατανοούμε ότι η ανυπαρξία υδάτινων πόρων απέτρεψε την κατοίκηση της περιοχής από μωαμεθανούς, οι οποίοι επιδίωκαν εύφορες εκτάσεις για να κατοικήσουν.
Η απογραφή της 4ης Ιουνίου 1900 με διάταγμα του Πρίγκιπα Γεωργίου της Ελλάδος, Ύπατου Αρμοστού της Κρήτης διατάσσεται απογραφή με σκοπό να διαπιστωθεί ο πληθυσμό που υπάρχει στο νησί και είναι φυσικό ότι βρίσκει την Κρήτη μετά την επανάσταση και την ανεξαρτησία με μειωμένο πληθυσμό εξαιτίας των σφαγών. Αν και το Σκορδύλο δεν έχει οθωμανικό στοιχείο για να θεωρήσουμε λογική μια μείωση του πληθυσμού λόγω των σφαγών του μουσουλμανικού πληθυσμού που ακολούθησαν το ξέσπασμα της επανάστασης. Έτσι κατά την απογραφή του 1900 το αναγραφόμενο ως Σκορδύλων με 103 κατοίκους. Άπαντες των κατοίκων είναι Χριστιανοί, κανείς μωαμεθανός
Από το 1900 θα ακολουθήσουν είκοσι χρόνια για να δούμε νεότερη απογραφή. Οι λόγοι είναι απλοί στην απογραφή του 1907 η Κρήτη δεν συμμετείχε λόγω του αυτοδιοίκητου της Κρητικής Πολιτείας έτσι δεν έχουμε στοιχεία σχετικά με την πληθυσμιακή μεταβολή. Η ένωση έγινε το 1912 και τα τεκταινόμενα πολεμικά γεγονότα αλλά και οι πολιτική αστάθεια δεν επέτρεψαν να γίνει απογραφή παρά το 1920 και τότε το Σκορδύλο καταγράφεται με 111, λογική μικρή αύξηση του πληθυσμού αφού πολλοί νέοι στρατεύσιμοι βρίσκονταν στο πολεμικό μέτωπο της Μικρασιατικής περιπέτειας.
Η απογραφή του 1928 δείχνει μια μικρή αύξηση και το Σκορδύλο κατοικείται από 120 κατοίκους. Το 1940 ο οικισμός έχει αυξηθεί στα 141 άτομα τα οποία μειώνονται θεαματικά σε 114 άτομα στην απογραφή του 1951. Τα επόμενα δέκα χρόνια και μέχρι την απογραφή του 1961 ο οικισμός επανέρχεται στα 141 άτομα και δείχνει μια πρόοδο στο ζήτημα του πληθυσμού. Όμως είναι οι τελευταίες μέρες δόξας αφού στην απογραφή του 1971 ο πληθυσμός έχει μειωθεί σχεδόν στο μισό με κατοικείται από 73 άτομα, το 1981 θα πέσει στα 64 άτομα, το 1991 στα 47 και το 2001 στα 33.Η πορεία προς το τέλος και την ερήμωση φυσικά συνεχίζει μια και οι προϋποθέσεις δεν επιτρέπουν εγκατάσταση κατοίκων που θα αυξήσουν την πληθυσμιακή πρόοδο του οικισμού.

Επανάσταση του 1897

2008-04-14T09:54:00.006+03:00

Κατά την επανάσταση του 1897 δεν υπήρχαν μωαμεθανοί στον Σκορδύλο ώστε να παρατηρηθούν φαινόμενα σφαγών. Όμως κατά τις διηγήσεις των κατοίκων και την εξιστόρηση του Αγγελάκι στα Σητειακά τ. Β’ στην περιφέρεια του Σκορδύλου συνέβη να καταφύγουν οι μωαμεθανοί της Δάφνης που κατάφεραν να διασωθούν από τη σφαγή κατάφυγαν άλλη στα Κρυά και άλλοι στο βουνό πάνω από το Σκορδύλο στην περιοχή προς τη Ρίζα, επάνω από την περιοχή πλατήλακ(γ)ος. Στα υπώρεια του όρους Κοπροκεφάλα. Εκεί μετά από δέκα μέρες ανακαλύφθηκαν από ομάδα με αρχηγό τον Ιωάννη Ταβλά από την Κριστά και αφού τους συνέλαβε τους οδήγησε στη Σητεία και τους παρέδωσε στους γάλλους συμμάχους. Ο μόνος που αρνήθηκε να παραδοθεί ήταν ο αρχηγός τους ονόματι Καραμέτης, ο οποίος φοβούμενος την εκδίκηση αρνήθηκε την παράδοση λέγοντας: «Αμέτης εγεννήθηκα κι Αμέτης θα ‘ποθάνω». Μετά από αυτό και την άρνηση παράδοσής του έρριψαν ξύλα και θειάφι στην είσοδο του σπηλαίου και ο καπνός επέφερε τον θάνατό του. Κατά τον Αγγελάκι ο Καραμέτης είναι ο κυρίως αίτιος της σφαγής στη Δάφνη αφού εκείνος είχε πείσει τους συγχωριανούς του και ομόθρησκούς του να μην παραδοθούν αλλά ν’ αντισταθούν στην επίθεση των χριστιανών και τις μετέπειτα προτάσεις τους για παράδοση των Οθωμανών της Δάφνης. Το σπήλαιο αυτό μέχρι σήμερα ονομάζεται «Τουρκόσπηλιος» αν και η ανάμνηση του γεγονότος έχει ουσιαστικά ξεχαστεί.

Εκκλησίες

2008-04-14T09:45:00.016+03:00

Στο χωριό υπάρχουν δύο εκκλησίες οι οποίες χρησιμοποιούνται για τις λατρευτικές ανάγκες του χωριού αλλά αποτελούν και έδρα της ενορίας του
Σκορδύλου.

Το Σκορδύλο ως ενορία αποτελείται από τα χωριά Σκορδύλο, Παρασπόρι και τους οικισμούς Άγιο Μάμα και τη Ρίζα συμπεριλαμβανομένου και της Μονής της Παναγίας της Ρίζας. Ξεκινόντας από την παλαιότερη εκκλησία θα μιλήσουμε για τον Αφέντη Χριστό. Δεσπόζει επί της ανατολικής εισόδου του Χωριού και πέρα από το γεγονός ότι είναι προστάτης του χωριού και κεντρικός ναός της ενορίας είναι και ο νεκροταφιακός ναός του χωριού και για το λόγο αυτό πήρε το όνομα του Αφέντη Χριστού ενώ κανονικά είναι ναός αφιερωμένος στην Μεταμόρφωση του Κυρίου. Το μέγεθός του είναι μικρό και οι διαστάσεις του μόλις 12m x 3m. Ιστορικές μαρτυρίες για την οικοδόμησή του δεν υπάρχουν μόνο ιστορικό στοιχείο είναι η επιγραφή της εικόνας της Μεταμορφώσεως στο Τέμπλο με επιγραφή «Μνήσθητι Κύριε των δούλων σου Εμμανουήλ Περάκη, Άννης, Γονέων τέκνων και αδελφών αυτών. 1887.» Άλλη ημερομηνία ή επιγραφή που να μας βοηθά σε πληροφορίες για την οικοδόμηση του ναού δεν έχουμε όμως η ημερομηνία αυτή είναι ικανή για να την εντάξουμε στο πλαίσιο της ως άνω περιόδου. Οι λόγοι βρίσκονται στο γεγονός ότι η περίοδος εκείνη είναι περίοδος εξελίξεων.

Το Φεβρουάριο του 1878, ξεκινάει στην Κρήτη μια νέα επανάσταση επηρεασμένη από την αρνητική για την Τουρκία πόλεμου με την Ρωσία το 1877. Το τέλος της επανάστασης των Κρητών είναι αλληλένδετο με τις αποφάσεις του συνεδρίου του Βερολίνου σύμφωνα με τις αποφάσεις του οποίου η Πύλη είναι υποχρεωμένη να εφαρμόσει στην Κρήτη τον οργανικό νόμο του 1868 με σκοπό να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης των χριστιανών κατοίκων της νήσου. Έτσι η επαναστατική επιτροπή θα συνέλθει με εκπροσώπους της πύλης στην Χαλέπα των Χανίων για να υπογράψουν συμφωνία που θα έθετε σε ισχύ τις αποφάσεις του Βερολίνου.
Σύμφωνα με το άρθρο 15 της ως άνω συνθήκης επιτρέπεται η ίδρυση σωματείων, η έκδοση πολιτικών εφημερίδων, γίνονται απολογισμοί της εκπαιδευτικής δραστηριότητας και δημιουργείται ο πρώτος προβληματισμός για την βελτίωση της εκπαίδευσης των χριστιανών της Κρήτης.
Μέσα στο γενικότερο κλήμα εξελίξεων οι χριστιανοί είναι σε θέση να κτίζουν τις πρώτες εκκλησίες τους. Έτσι και στο Σκορδύλο, ένα χωριό περικυκλωμένο κυριολεκτικά από το Οθωμανικό στοιχείο έχει την ευκαιρία να κτίσει τον πρώτο ναό του. Ο ναός μικρός και τα υλικά του πρόχειρα. Οι Εικόνες είναι όλες της ίδιας τεχνικής και ποιότητος. Όλες χωρίς προπλασμό εκτός από το σταυρό του τέμπλου, τον επιτάφιο του Ιησού, οποίος και κείνος βρίσκονταν επάνω στο παλαιό τέμπλο και μία εικόνα των τριών ιεραρχών. Όλες οι υπόλοιπες εικόνες, τόσο οι δύο μεγάλες του τέμπλου (Μεταμόρφωση και Ζωοδόχος Πηγή) αλλά και εκείνες του δωδεκάορτου. Σύνολο εικόνων έχουμε 20 μέσα στο ναό όλες όπως είπαμε πλην 3 χωρίς προπλασμό. Από την περίοδο της οικοδομήσεώς της μέχρι το 1983 που έγινε η τοποθέτηση μαρμάρινου δαπέδου δεν είχε γίνει καμιά αλλαγή, υπήρχε πάντα καμπάνα και παλαιότερα σήμαντρο, το οποίο σήμερα έχει χαθεί. Το 2005 έγινε γενική ανακαίνιση που συμβάλει ουσιαστικά στη διατήρηση του Ναού και παραμένει παρακαταθήκη για το μέλλον.
Στις αρχές του αιώνα και μετά την ένωση με την Ελλάδα η κατάσταση των χριστιανών είχε ουσιαστικά αλλάξει. Η ελευθερία τους ήταν δεδομένη και το δικαίωμα οικοδόμησης ναών αναφαίρετο δικαίωμα. Όπως σ’ όλη την Κρήτη έτσι και στο Σκορδύλο η ανάγκη ενός μεγαλύτερου ναού είχε καταστεί πρωταρχική ανάγκη. Το γεγονός ότι ο ναός ήταν και νεκροταφείο δεν επέτρεπε την τέλεση γάμων αλλά και δεν μπορούσε να χωρέσει του πλέον των 120 κατοίκων του. Έτσι αποφασίσθηκε η οικοδόμηση μεγαλυτέρου ναού. Το οικόπεδο παρεχώρησε ο Κωνσταντίνος ….. ) στην δυτική είσοδο του χωριού με την προϋπόθεση να οικοδομηθεί ναός στο όνομα των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Η θεμελίωση του ναού έγινε το 1918 από τον επίσκοπο Ιεροσητείας Αμβρόσιο στο όνομα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης.Η εξέλιξη της ιστορίας δε επέτρεψε την άμεση κατασκευή του ναού και η ολοκλήρωσή του έγινε δυνατή το 1971. Όμως την ίδια περίοδο είχε κτιστεί και εγκαινιαστεί ο ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Παρασπόρι, που όπως προαναφέραμε ανήκει στην ενορία Σκορδύλου έτσι ο Μητροπολίτης Ιεραπύτνης και Σητείας Φιλόθεος Βουζουνεράκη (+1993) έκρινε ότι δεν είναι σωστό να υπάρχουν δύο ναοί με το ίδιο όνομα στην ίδια ενορία. Οι κάτοικοι αντέδρασαν και ο εγκαινιασμός του ναού καθυστέρησε για άλλα πέντε χρόνια. Είναι χαρακτηριστικό ότι δόθηκε παραγγελία και εικονογραφήθηκε εικόνα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης η οποία και τοποθετήθηκε στο τέμπλο. Τελικά οι κάτοικοι παρεχώρησαν το δικαίωμα να εγκαινιάσουν ναό στη μνήμη της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού και το άλλο κλίτος στην Αγία Τριάδα όπως είχε αποφασιστεί τον Οκτώβριο του 1976. Ο ναός είναι διαστάσεων 16m x 9m είναι δίκλιτος αφιερωμένος όπως είπαμε στην Αγία Τριάδα και στην Ύψωση του Τιμίου Σταυρού.
Πρώτος γνωστός Ιερέας ήταν ο παπά-Γιάννης Περάκης ο οποίος διακόνησε μέχρι και το έτος 1936 που είναι το έτος θανάτου του. Ο πατήρ Ιωάννης ήταν πατέρας ενός υιού και δύο κορασίδων δεν έχουμε ακριβή μαρτυρία για το πότε χειροτονήθηκε αλλά λογικά είναι πριν από τη γέννεση της πρώτης του κόρης το 1899.
Εν συνεχεία με το θάνατο του προαναφερθέντος ιερέως ιερέας διακόνησε ο π. Χρίστος Τζανιδάκης από το χωριό Χαμέζι. Η βροντώδης φωνή του υπήρξε παροιμιώδης και για πολλά χρόνια εξυπηρέτησε τις ενορίες του Χαμεζίου και του Σκορδύλου, και φυσικά της Παναγίας της Ρίζας.
Μετά τον π. Χρήστο ακολούθησε ο π. Γιώργης Γαδανάκης από τη Δάφνη ο οποίος εξυπηρετούσε την ενορία της Δάφνης, των Κρυών και του Σκορδύλου, ο οποίος έπεισε και τον μέχρι τότε ψάλτη και μετέπειτα Ιερέα π. Ιωάννη Χασαπλαδάκη να χειροτονηθεί και ο οποίος διακόνησε μέχρι το 1987 όπου και πέθανε μετά από εγχείρηση. Για πολλά χρόνια την ενορία του Σκορδύλου, πλήν τις περιφέρειας του Παρασπορίου και της Ρίζας η οποίες εξυπηρετούνταν από την ενορία Αχλαδίων.
Το 1996 εγκατεστάθη ιερέας ο π. Νικόλαος Ροδουσάκης και εν συνεχεία ο π. Ιωάννης Δανδουλάκης και από το 2002 ο π. Μιχαήλ Μπετείς

Οικισμός Άγιος Μάμας,

2008-04-14T09:41:00.006+03:00

O Άγιος Μάμας ήταν προστάτης των βοσκών θεωρείται ο κυριότερος άγιος της Μικράς Ασίας, της Κύπρου και της Νάξου. Στην Κρήτη δεν υπάρχει ιδιαίτερη διασύνδεση του νησιού με τον Άγιο αυτό ο οποίος γεννήθηκε και μαρτύρησε στην Κύπρο. Μερικά χιλιόμετρα από το Σκορδύλο και λίγο μετά την διακλάδωση για τα Κρυά και σε υψόμετρο 500m είναι ο μικρός και σήμερα εγκαταλελημένος οικικισμός του Αγίου Μάμα. Από πού, πότε και για ποιο λόγο παίρνει το όνομα του ο οικισμός
μας είναι άγνωστο. Σίγουρο είναι ότι στην απογραφή του Petro Castrofylaca δεν συμπεριλαμβάνεται στα ονόματα των χωριών που καταγράφει. Όπως και με το Σκορδύλο ο Άγιος Μάμας γειτνιάζει με το κάστρο του Monte Forte και δεν είναι πιθανή μια καταστροφή του οικισμού από τις επιθέσεις πειρατών ή των Τούρκων πριν από την κατάληψη της Κρήτης το 1669. Η δημιουργία λοιπόν του οικισμού δεν μπορεί να είναι πριν από την Οθωμανική κατάκτηση. Στην εκκλησία που υπάρχει σήμερα στο οικισμό, από τις εργασίες που έχουν γίνει δεν προκύπτουν δείγματα παλαιοτέρου ναού αν και αυτό δεν πρέπει να αποκλειστεί αφού μέχρι τις μέρες μας δεν έχει γίνει κάποια οργανωμένη μελέτη για τον οικισμό.
Από την αρχιτεκτονική δομή των σπιτιών όμως βλέπουμε να εκλείπουν τα κλασσικά στοιχεία της οθωμανικής κατασκευής οικισμών, δεν υπάρχουν καμάρες και θα μπορούσαμε από την εικόνα που συναντούμε να ισχυριστούμε ότι ο οικισμός είναι κατασκευασμένος λίγο πριν το τέλος της ενετικής κυριαρχίας και λόγο της οικοδόμησής του σε σημείο πρόσφορο για κτηνοτροφικές δραστηριότητες να έλαβε το όνομα του Αγίου Μάμα, προστάτη των ποιμένων. Οι εναπομείναντες κάτοικοι ή οι κάτοικοι της οθωμανικής κυριαρχίας σεβόμενοι τις προηγούμενες του εξισλαμισμού παραδόσεις τους να μην άλλαξαν το όνομα του οικισμού, ίσως και φόβου προς τον άγιο. Σημαντικό πρόβλημα, που δεν επιτρέπει να γνωρίζουμε λεπτομέρειες είναι η καταστροφή των στοιχείων της απογραφής για την ανατολική Κρήτη του 1671 στην επανάσταση το 1898.
Η πρώτη ιστορική Μαρτυρία για τον οικισμό είναι η απογραφή του 1881. Στην απογραφή εκείνη μαθαίνουμε ότι το χωριό Άγιος Μάμας είναι τμήμα του Δήμου Ρουκάκας και κατοικούνταν από 42 άτομα όλα Μωαμεθανοί στο θρήσκευμα. Κατά πάσα πιθανότητα Αλήτες (οπαδοί της αίρεσης του Αλί) ουσιαστικά Σιήτες στο μουσουλμανικό δόγμα σε αντίθεση με την συντριπτική πλειοψηφία των Οθωμανών που ήταν σουνίτες στο δόγμα. Πώς είναι δυνατόν να κατοικείται ένας οικισμός αποκλειστικά από μωαμεθανούς και να φέρει χριστιανικό όνομα είναι στην κυριολεξία ανεξήγητο. Το φαινόμενο αυτό δεν παρατηρείται σε κανένα άλλο χωριό της επαρχίας Σητείας και δεν γνωρίζουμε σε πόσα υπάρχουν και αν υπάρχουν παρόμοιες περιπτώσεις.
Πάντως μπορούμε να εξηγήσουμε το γεγονός ότι το χωριό κατοικούνταν από μωαμεθανούς, αφού υπάρχει πηγή με πολύ νερό το οποίο μάλιστα κατά τις παρατηρήσεις των εντόπιων λόγω της μεγάλης περιεκτικότητας σε μεταλλικά στοιχεία μπορεί να προκαλέσει έντονους στομαχικούς πόνους και άλλα συμπτώματα σε όποιον το δοκιμάσει ενώ έχει εφίδρωση. Τα περιβόλια ήταν πάντα πλούσια και οι δυνατότητες να παραμένει κάποιος εκεί καλές. Τα ελαιόδεντρα της περιοχής είναι από τα παλιότερα ηλικιακά στην ευρύτερη περιοχή και τα βοσκοτόπια παρακείμενα και ευκόλως προσβάσημα. Το γεγονός ότι υπάρχουν οι δυνατότητες κτηνοτροφίας, ίσως να καθορίζει και το όνομα του οικισμού αφιερωμένο στο όνομα του Αγίου Μάμα.
Κατά την επανάσταση του 1897 ο οικισμός ερημώνει αφού οι κάτοικοι του φεύγουν για να σωθούν και πάνε στο χωριό Δάφνη όπου με τους λοιπούς ομοθρήσκους τους προσπαθούν να ξεφύγουν των σφαγών. Παραμένουν μόνο δύο οικογένειες στο χωριό εκείνες του Μεχμέτ Καπνισάκη τέσσερα άτομα και του Μουσταφά Βετζιράκη τρία άτομα. Κατά την έκθεση του γάλλου προξένου Σητείας ο οποίος αναφέρει όλο το χωρίο σαν σφαγμένους με αναλυτική αναφορά στο γένος και την ηλικία των κατοίκων, σε σύνολο 42 κατοίκων. Με την απογραφή του 1901 στο χωριό κατοικούν 6 άτομα. Αποτέλεσμα της απομάκρυνσή τους στο λιμάνι της Σητείας και επί πλέον 2 άτομα από τους κατοίκους είναι χριστιανοί. Πιθανότατα η οικογένεια Βεριγάκη η οποία είχε μείνει στο χωριό και μετά την αποχώρηση των Μωαμεθανών από την Κρήτη στην ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923.
Το παράδοξο στην αύξηση του πληθυσμού του Αγίου Μάμα είναι η απότομη πληθυσμιακή του αύξηση στην απογραφή του 1920. Λίγα χρόνια πριν την ανταλλαγή των πληθυσμών ο Άγιος Μάμας κατοικείται με 23 κατοίκους δεν είναι όμως διευκρινισμένο για πόσους μωαμεθανούς και από πόσους χριστιανούς. Πρέπει ο αριθμός των Οθωμανών να ήταν μεγάλος γιατί και από τις διηγήσεις παλαιοτέρων μιλούν για τις καλές σχέσεις χριστιανών και μουσουλμάνων εκείνη την περίοδο. Χαρακτηριστικό των αναφορών είναι ότι τα παιδιά, χριστιανοί και μωαμεθανοί, έπαιζαν μεταξύ τους αλλά και το γεγονός ότι οι μεγαλύτερη σε ηλικία άντρες κάθε Παρασκευή πήγαιναν στη Σητεία για να εκπληρώσουν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα.
Σήμερα ο οικισμός είναι άδειος. Από το 1980 μέχρι το 1988 λειτούργησε ελαιουργείο στο χωριό και κατοικήθηκε από τον ιδιοκτήτη του Ιωσήφ Λιγοψυχάκη. Βέβαια κάποιες οικοδομικές παρεμβάσεις αλλοίωσαν τη μορφή του οικισμού με την έννοια ότι τα προστέθηκε τσιμέντο και σύγχρονα υλικά για την κατασκευή. Στην ουσία όμως ο Άγιος Μάμας μπορεί να μας προσφέρει μια εικόνα για το πώς ήταν οι οικισμοί στην Κρήτη την Οθωμανική περίοδο.

Οικισμός Ρίζα

2008-04-14T09:29:00.008+03:00

Σε απόσταση 16 χιλιομέτρων από την πόλη της Σητείας και λίγο πριν από το Σκορδίλο, στα υπώρεια του όρους της Κοπροκεφάλας υπάρχει ο οικισμός της Ρίζας. Η ονομασία της προήλθε από την τοποθεσία που είναι χτισμένη, στο τέλος του φαραγγιού του Σκορδύλου πραγματικά στη ρίζα των ορέων της Σητείας και ειδικότερα της κορυφής της Κοπροκεφάλας. Η πρόσβαση στον οικισμό είναι εξαιρετικά δύσκολη και μέχρι το 1965 δεν υπήρχε δρόμος για την πρόσβαση στο χωριό. Η πρόσβαση γινόταν από την μεριά του Σκορδύλου και τον Πλατίλα(γ)κο ή από την μεριά του χωριού Χαμεζί, από το βόρειο οδικό άξονα της επαρχίας Σητείας. Πάντα να σημειώσουμε ότι η πρόσβαση γινόταν με κτήνη και με αποκλειστικό λόγο τη μετάβαση κάποιου στον οικισμό. Ο λόγος αυτός ήταν και η αιτία που ο οικισμός της Ρίζας παρά την εργατικότητα των κατοίκων του δεν είχε την τύχη της ανάπτυξης και προόδου.
Αποκλειστικά και μόνος, λοιπόν, λόγος της ονομασίας του είναι η θέση που οικοδομήθηκε στις ρίζες των ορέων της περιοχής και έλαβα το όνομα Ρίζα.

Χρονολογία κατοίκησης.

Αν και για το Σκορδύλο μπορούμε να προσδιορίσουμε περίπου τη χρονική περίοδο κατασκευής του για τη Ρίζα τα πράγματα δεν είναι το ίδιο εύκολα. Σίγουρα ο
οικισμός δε μνημονεύεται από την απογραφή του Perto Castrofylaca το 1583 και οι λόγοι είναι οι ίδιοι που γνωρίζουμε και για το Σκορδύλο. Δεν είναι απίθανο ο οικισμός να οικοδομήθηκε από την ίδια οικογένεια που οικοδόμησε και το Σκορδύλο αλλά η άποψη αυτή μόνο σαν υπόθεση μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Τα σπίτια και γενικότερα η οικοδομική εικόνα της Ρίζας διαφέρει ουσιαστικά από εκείνη του Σκορδύλου και δε βλέπουμε τα κλασσικά χαρακτηριστικά της οθωμανικής αρχιτεκτονικής των οικισμών της Κρήτης Τα κτήρια αν και εμφανώς εντυπωσιακότερα και με εμφανή τα δείγματα ποιότητος στην αρχιτεκτονική κατασκευή, είναι νεότερα και με τη μορφή της αστικής δομής της νεότερης οθωμανικής περιόδου. Οι καμάρες είναι εξαίρεση στις πόρτες των σπιτιών και όχι ο κανόνας όπως το Σκορδύλο. Οι τείχη των σπιτιών είναι με σοβά και όχι με σκέτη με την πέτρα. Τέλος βλέπουμε σπίτια με δύο πατώματα σε πολλές περιπτώσεις πράγμα που δε συναντάμε σε πολλά χωριά. Τα στοιχεία αυτά μας κάνουν να πιστεύουμε ότι ο οικισμός χτίσθηκε πολύ αργότερα από εκείνο του Σκορδύλου και φυσικά του Αγίου Μάμα.

Πληθυσμιακή διάρθρωση.

Η Ρίζα κατοικούνταν αποκλειστικά από χριστιανούς και το βλέπουμε αυτό σε όλες τις απογραφές. Στην απογραφή του 1881 είναι το χωρίο νούμερο 1021, ανήκει στο δήμο Σητείας με 10 οικογένειες και 49 κατοίκους πληθυσμό. Άπαντες χριστιανοί. Στην απογραφή της κρητικής πολιτείας το 1900 η Ρίζα με αριθμό 1007 στη διοικητική δικαιοδοσία του δήμου Σητείας έχει 62 κατοίκους. Το 1920 η αύξηση του πληθυσμού είναι διαρκής και η Ρίζα κατοικείται από 73 κατοίκους, πάντα χριστιανούς. Το 1928 κατ’ άτι αυξημένος ο πληθυσμός της είναι 75 άτομα για να μειωθεί ελάχιστα το 1940 στα 73 και πάλι. Από το 1971 η μείωση του πληθυσμού είναι διαρκής. 69 άτομα το 1951, 50 άτομα το 1961, 33 το 1971, 19 το 1981, 11 το 1991 και μόλις 6 το 2001 που είναι και η τελευταία χρονιά που κατοικείται. Από το 2001 και μετά ο οικισμός περιήλθε στην εγκατάλειψη. Σήμερα μόνο το φως από τους στύλους της ΔΕΗ έχει παραμείνει να θυμίζει το άλλοτε μικρό αλλά δυναμικό οικισμό στις ρίζες του όρους Κοπροκεφάλα. Σε λίγο κι αυτές δε θα φωτίζουν φυσικό αποτέλεσμα της εγκατάλειψης.

Παναγία η Γαλατοκτησμένη

2008-04-14T09:20:00.009+03:00

Ένα από τα πιο γνωστά πλέον προσκυνήματα στην Ανατολική Κρήτη είναι και κείνο της Παναγίας της Ρίζας. Απέναντι από το χωριό είναι κτισμένο ένα μικρό εκκλησάκι που σήμερα μετά από πολλές οικοδομικές παρεμβάσεις έχει μετατραπεί σ’ ένα μοναστήρι προς τιμήν της υπεραγίας Θεοτόκου.
Πότε οικοδομήθηκε ο ναός δεν είναι γνωστό, είναι όμως σίγουρο μέσα από τους θρύλους ότι ο ναός οικοδομήθηκε από το γάλα των ζώων που οι βοσκοί έδιναν στους κτίστες. Το παρακείμενο χωριό Παρασπόρι κατά την οθωμανική περίοδο λόγο της ποσότητας νερού που διαθέτει κατοικούνταν μόνο από μωαμεθανούς, οι οποίοι και απαγόρευσαν την χρήση νερού για την κατασκευή ναού. Έτσι οι κτηνοτρόφοι της περιοχής καθημερινά πρόσφεραν ποσότητα γάλατος για την οικοδόμηση του ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Το αγιόθυρο του ναού, παραπέμπει σε εποχή λίγο πριν από το τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας σαν αποτέλεσμα της επανάστασης του 1897. Το ίδιο συμβαίνει και με τις εικόνες του τέμπλου μία του Σωτήρος και μία της κοιμήσεως της Θεοτόκου είναι λαϊκή τέχνη του τέλους του 19ου αιώνα.
Όπως και στη Ρίζα έτσι και στην Παναγία ο ναός έχει υποστεί επέκταση μικρότερου μεγέθους από το ναό του οικισμού αλλά σε όλες τις περιπτώσεις δείχνει ότι οι χριστιανοί θέλησαν να επεκτείνουν το ναό τους για να καλύψουν τις λειτουργικές τους ανάγκες.